بورکینا فاسو خپل لومړنی د سرو زرو چاڼځای پرانیست، ځکه د پوځ تر مشرۍ لاندې حکومت هڅه کوي چې د هېواد د کانونو ډېره شتمني په کور دننه پروسس کړي او د دې هېواد پر یوې له مهمو اقتصادي صنعتونو خپل کنټرول پیاوړی کړي.
د حکومت مشر ابراهیم تراؤرې وویل چې دا اقدام د یوې پراخې هڅې برخه ده چې هېواد له بهرنیو هېوادونو ته د خامو موادو د صادرولو او هلته د پروسس کولو له اړتیا څخه خلاص کړي.
هغه د دوشنبې په ورځ په پلازمېنه واګادوګو کې د فابریکې د پرانیستې پر مهال وویل: «موږ غواړو خپل ټول فلزات په کور دننه تصفیه کړو… موږ غواړو د ارزښت ټوله ځنځیر په هېواد کې دننه ولرو.»
بورکینا فاسو د افریقا له سترو سرو زرو تولیدوونکو هېوادونو څخه دی، خو چارواکي د غیررسمي کانکیندنې د سکتور په تنظیمولو کې له ستونزو سره مخ دي؛ دا سکتور د جهادي ډلو له تاوتریخوالي هم اغېزمن شوی دی.
د تراؤرې حکومت هیله لري چې نوی تاسیسات به دغه سمندر ته نهوتلی هېواد په سیمه کې د سرو زرو د تصفیې پر یوه مهم مرکز بدل کړي.
د سرو زرو د تولید له زیاتېدو سره، د تراؤرې حکومت دوه کاله مخکې یو دولتي کانکیندنې شرکت جوړ کړ.
اوس له بهرنیو کانکیندونکو شرکتونو غوښتل کېږي چې دولت ته په خپلو فعالیتونو کې ۱۵ سلنه ونډه ورکړي او ځايي کارکوونکي وروزي.
د نړیوال سرو زرو شورا ویلي چې د ۲۰۲۶ کال په دویمه ربع کې د سرو زرو تولید د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۱۷ سلنه زیات شوی، چې په څو کانونو کې د تولید د زیاتېدو له امله و.
خو پرلهپسې حکومتونه د هېواد د پراخې دودیزې او کوچنۍ کچې کانکیندنې صنعت په تنظیمولو کې له ستونزو سره مخ شوي دي. په دې برخه کې قاچاق او غیررسمي سوداګرۍ چارواکو ته دا ستونزمنه کړې چې د تولید شوو ټولو سرو زرو اندازه په سمه توګه معلومه کړي.
حکومت دا ادعا هم کړې چې د غیرقانوني ډول پلورل شوي سرو زرو یوه برخه د اسلامپالو وسلهوالو د بغاوت د تمویل لپاره کارول کېږي، چې د هېواد ډېره برخه یې اغېزمنه کړې ده.
بورکینا فاسو له کلونو راهیسې له هغو وسلهوالو اسلامپالو ډلو سره جګړه کوي چې له القاعده او اسلامي دولت سره تړاو لري، او د هېواد پراخې سیمې لا هم د حکومت تر بشپړ کنټرول لاندې نه دي.
د ولسمشرۍ ماڼۍ د معلوماتو له مخې، نوی چاڼځای چې «Raffinor-BF» نومېږي، له ۱۱ میلیاردو CFA فرانکو څخه زیات لګښت لري، چې شاوخوا ۱۹ میلیونه ډالر یا ۱۴ میلیونه پونډه کېږي.
ولسمشرۍ ماڼۍ ویلي چې د دې پروژې مالي لګښت دولت برابر کړی، چې پکې د ملي قیمتي فلزاتو شرکت (Sonasp) هم شامل دی، او پروژه د بورکینا فاسو له خصوصي سکتور سره په ملګرتیا جوړه شوې ده.
فابریکه به په لومړي پړاو کې په کال کې د ۱۶۴ ټنه سرو زرو د تصفیې وړتیا ولري، چې د هېواد د اوسني کلني تولید په پرتله د پام وړ زیاته ده.
حکومت وايي چې د دې فابریکې وروستۍ ظرفیت ښايي ۵۱۵ ټنو ته لوړ شي. دا ښيي چې حکومت غواړي د سیمې له نورو هېوادونو څخه هم سرو زرو ته د تصفیې زمینه برابره کړي.
د کانونو وزیر یاکوبا زابره ګوبا د پرانیستې پر مهال وویل: «دا هغه ورځ ده چې موږ د خپل کور کیلي بېرته ترلاسه کوو.»
هغه زیاته کړه: «زموږ سره زر به نور د نورو خلکو لپاره د اضافي ارزښت د رامنځته کولو لپاره نه کارول کېږي، په داسې حال کې چې زموږ خلک له اړتیاوو سره مخ وي.»
دا چاڼځای د کپتان تراؤرې د هغې پراخې هڅې وروستی ګام دی چې موخه یې د بورکینا فاسو پر طبیعي سرچینو د دولت کنټرول زیاتول او پر بهرنیو شرکتونو او پخوانیو لویدیځو شریکانو د هېواد اقتصادي تکیه کمول دي.
له هغه راهیسې چې تراؤرې د ۲۰۲۲ کال په سپټمبر کې د یوې پوځي کودتا له لارې واک ته ورسېد، دغه ۳۸ کلن پوځي کپتان د اقتصادي ملتپالنې اجنډا تعقیب کړې چې د کورني تولید او پر ستراتیژیکو صنعتونو د زیات کنټرول پر بنسټ ولاړه ده.
د هغه حکومت د کانکیندنې په سکتور کې د دولت ونډه زیاته کړې او هڅه یې کړې چې د دودیزو کانکیندونکو له خوا د سرو زرو سوداګري له سره تنظیم کړي.
چارواکو په ۲۰۲۴ کال کې د دودیزو او نیمهمیخانیکي کانونو د تولید شوو سرو زرو صادرات وځنډول او ویې ویل چې هدف یې د دې سکتور ښه تنظیمول دي.
کپتان تراؤرې مخکې قاچاقبران تورن کړي وو چې له بورکینا فاسو څخه په غیرقانوني ډول د سرو زرو لوی مقدار بهر وړي، او ویلي یې وو چې د دې عوایدو یوه برخه د وسلهوالو ډلو د تمویل لپاره کارول کېږي.
د سرو زرو دغه چاڼځای د حکومت د هغې پراخې هڅې یوه برخه هم ده چې غواړي د خامو موادو د صادرولو پر ځای په کور دننه د لا ډېرو توکو پروسس وکړي.
تراؤرې دا ډول پروژې د دې ثبوت په توګه وړاندې کړې دي چې بورکینا فاسو د اقتصادي ځانبساینې پر لور روان دی. په دې برخه کې د پنبې، ټوکر او د خوراکي توکو د پروسس په څېر صنعتونو کې پانګونې هم شاملې دي.
د هغه سیاستونه په داسې وخت کې عملي کېږي چې په نړیواله کچه د سرو زرو بیې تاریخي لوړې کچې ته رسېدلې او نړیوال تولید هم زیات شوی دی.
د نړیوال سرو زرو شورا د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د نړۍ د کانونو د سرو زرو تولید اټکلي ۳۶۷۲ ټنو ته رسېدلی و، چې د ریکارډ کچه وه.
د بورکینا فاسو حکومت وايي چې نوی تاسیسات به په پای کې د دې وړتیا ولري چې د هېواد د صنعتي کانونو او دودیزو کانکیندونکو له خوا تولید شوي ټول سره زر تصفیه کړي.
د لویدیځې افریقا څو نور هېوادونه هم هڅه کوي چې د خپلو سرو زرو ډېره برخه په کور دننه پروسس کړي.
ګیني او ګانا د تصفیه نه شوو سرو زرو صادرات محدود کړي، په داسې حال کې چې مالي د یوه روسي شرکت په مرسته خپل لومړنی د سرو زرو چاڼځای جوړوي. عاج ساحل هم پلان لري چې راتلونکی کال یو چاڼځای پرانیزي.